Sprega između prirode, ljudi i bogova - sveto drvo - zapis.
,,Koliko je poštovano sveto drvo govori i podatak da se u Istočnoj Srbiji ne dira čak ni otpala kora, a ukoliko se ono osuši ili sruši - ne pomera se. Pre nekoliko godina, meštani jednog sela kod Zaječara, sveto drvo koje je palo na put nisu dirali niti pomerali, već su izgradili novi put."
(Ph: Mikica Andrejić)
Stari Sloveni su u drvo urezivali svoje idole i božanstva, a nakon primanja Hrišćanstva, njih je zamenio novi simbol - krst. Krst je urezan na zapadnu stranu drveta, pa su vernici, kao i u oltarskom prostoru unutar crkava, gledajući u zapis okrenuti ka istoku. Ispod zapisa, možda ćete nailći i na posebna mesta za darivanje, tzv trpezare, na kojima seljani ostavljaju darove.
Podići crkvu nije baš jednostavan poduhvat, pa je tako u mestima u kojima ih nije bilo, zapis dobio poseban značaj i funkciju. Pod njim su se mladenci venčavali, deca krštavala, ponegde su čak i suđenja održavana pod svetim drvetom, jer se smatralo da u njegovoj blizini optuženici neće lagati.
,,Srbi su jedini narod na svetu koji ima nazive za 16 svojih predaka unazad, odnosno kolena ili pasova, počev od belog orla i sajkatava, preko kurajbera i omžikura do surdepača i kurebala. Kod većine drugih naroda ta predačka nit u nazivima se završava sa četvritim kolenom, sa čukundedom, a svi ostali u nizu su daleki preci jer nemaju nazive za njih.“
Zapis je smatran kultnim mestom u svakom selu, najčešće u njegovom centru. Pored glavnog zapisa u centru, ponegde je moguće naći i druge zapise u prirodi, koji selo okružuju sa naekoliko strana. Osim kamena, za zapis su birani i hrast, cer, brest, bukva, jasen, kruška…
Prilikom proslavljanja seoske svetkovine – zavetine, obetine ili zavetiša – zapis bi bio osveštan, stari zapis krsta bi se ponovo dodatno urezivao, udubio u drvo i bio poliven vinom, sa ciljem da zašteite sela i useva od nepogoda, kao i za letinu, dobrobit stoke. Nakon litija u selu, meštani bi za proslavili uz gozbu i trpezu.
